tiroid.orgYorğunluq, çəki dəyişikliyi və ya boyunda şişkinlik tez-tez qalxanvari vəzin işi ilə bağlı olur. Bu səhifə zobun formalarını, hansı analiz və müayinələrin lazım gəldiyini və müalicənin necə seçildiyini bir yerə toplayır.
Qalxanvari vəzi (tireoid vəzi) boyunun ön hissəsində, nəfəs borusunun önündə yerləşən kəpənək formalı endokrin orqandır. O, tiroksin (T4), triyodtironin (T3) və kalsitonin hormonlarını ifraz edərək maddələr mübadiləsini tənzimləyir. Zob bu vəzin böyüməsi və ya funksiyasının pozulması ilə xarakterizə olunan xəstəlikdir və bəzən heç bir əlamət vermir.
Ən çox rast gəlinən səbəb yod çatışmazlığıdır: hormon sintezi üçün yod kifayət etmədikdə vəzi kompensator olaraq böyüyür — endemik zob belə yaranır. Autoimmun proseslər də rol oynayır: Haşimoto tireoiditi vəzin funksiyasını zəiflədir, Basedow-Graves xəstəliyi isə onu həddindən artıq stimullaşdırır.
Genetik meyillilik, tireoid iltihabı, bəzi dərmanlar və stress də səbəblər sırasındadır.
Tireoid hormonları enerji istehsalını, bədən temperaturunu, ürək döyüntüsünü, sinir sisteminin işini, dəri və saç sağlamlığını tənzimləyir.
İstehsal hipofizin ifraz etdiyi TSH hormonu ilə idarə olunur: hormon azaldıqda TSH artır, çoxaldıqda azalır.
Formaları
Vəzi kifayət qədər hormon istehsal etmir, metabolizm ləngiyir. Səbəbi Haşimoto tireoiditi və yod çatışmazlığıdır.
Hormonlar normadan artıq istehsal olunur, metabolizm sürətlənir. Səbəbi Basedow-Graves xəstəliyi və aktiv düyünlərdir.
Vəzin bərabər böyüməsi; endemik, sporadik, toksik və eutireoid formaları var.
Vəzdə bir və ya bir neçə düyün formalaşır; düyünlər xoşxassəli də, bədxassəli də ola bilər.
Papilyar forma ən geniş yayılmışdır (80-85%) və müalicəyə yaxşı cavab verir.
Uşaqlarda da rast gəlinir — yod çatışmazlığı, autoimmun xəstəliklər və genetik amillər səbəb ola bilər.
Hipotireoidizmdə yorğunluq, soyuğa həssaslıq, çəki artımı, dəri quruluğu və saç tökülməsi olur; hipertireoidizmdə isə əsəbilik, sürətli ürək döyüntüsü, çəki itkisi və əl titrəməsi. Vəzin böyüməsi boyunda şişkinlik, udqunma çətinliyi və səsin dəyişməsi ilə bilinir.
Müayinə fiziki baxışla başlayır; qanda TSH, T3 və T4, autoimmun şübhədə anti-TPO və anti-Tg antikorları yoxlanılır. Ultrasəs düyünləri qiymətləndirir, şübhəli düyünlərdən incə iynə aspirasiya biopsiyası götürülür.
Müalicə
Hipotireoidizmdə fərdi dozada levotiroksin təyin edilir. Hipertireoidizmdə tionamidlər hormon istehsalını azaldır, beta-blokatorlar simptomları yüngülləşdirir.
Az miqdarda radioaktiv yod (I-131) yalnız qalxanvari vəzi tərəfindən qəbul olunur və onun toxumasını tədricən azaldır.
Böyük ölçülü zob, xərçəng şübhəsi olan düyünlər və dərmana cavab verməyən hipertireoidizm zamanı tələb olunur. Tam tireoidektomiyadan sonra levotiroksin qəbulu davam edir.
Kiçik, hormon istehsal etməyən və narahatlıq yaratmayan düyünlər ultrasəslə izlənilə bilər.
Bütün zob xəstələrinin cərrahi müdaxiləyə ehtiyacı yoxdur — üsul xəstəliyin formasına və düyünlərin xərçəng ehtimalına görə seçilir.
Məqalələr
Uşaqlarda zob olurmu? Bəli, uşaqlarda da zob xəstəliyinə rast gəlirik. Zob, qalxanvari vəzin böyüməsi və ya onun funksional pozğunluğu ilə xarakterizə olunan…
OxuZob(ur) xəstəsi mütləq əməliyyat olunmalıdırmı? Zob xəstəliyi qalxanvari vəzin ölçüsünün böyüməsi və ya düyünlərin yaranması ilə xarakterizə olunan endokrin…
OxuTireoid xərçəngi nədir? Tireoid xərçəngi qalxanvari vəzi hüceyrələrinin nəzarətsiz böyüməsi və bədxassəli şişlərin əmələ gəlməsi ilə xarakterizə olunan…
OxuZob xəstəliyinin müalicəsi nədir? Zob xəstəliyinin müalicəsi onun səbəbindən, qalxanvari vəzin funksional vəziyyətindən və xəstəliyin formasından asılıdır…
OxuZob xəstəsi olub-olmadığımı necə bilə bilərəm? Zob xəstəliyinin olub-olmadığını müəyyən etmək üçün əsasən klinik simptomlar, laborator analizlər və görüntüləmə…
OxuZob xəstəliklərinin hansı formaları vardır? Zob xəstəlikləri qalxanvari vəzin (tireoid vəzinin) struktur və funksional dəyişiklikləri ilə bağlı müxtəlif…
OxuZob xəstəliklərinin səbəbi nədir? Zob xəstəlikləri qalxanvari vəzin (tireoid vəzinin) funksional və struktur dəyişiklikləri ilə əlaqəli olan patoloji…
OxuZob nədir? Zob qalxanvari vəzin (tireoid vəzinin) böyüməsi ilə xarakterizə olunan bir xəstəlikdir. Bu vəziyyət müxtəlif səbəblərdən yaranır və tireoid…
OxuZob nədir? Zob (quatr) qalxanvari vəzin (tireoid vəzinin) böyüməsi ilə xarakterizə olunan bir xəstəlikdir. Bu vəziyyət müxtəlif səbəblərdən yaranır və tireoid…
OxuQalxanvari vəzi nədir və nə iş görür? Qalxanvari vəzi (tireoid vəzi) endokrin sistemin vacib hissəsidir və maddələr mübadiləsinin tənzimlənməsində mühüm rol…
Oxu
Baku Medical Plaza klinikası, Endokrinologiya şöbəsinin müdiri.
Dr. Hidayət Məmmədzadə — Baku Medical Plaza klinikasının Endokrinologiya şöbəsinin müdiri. 1998-ci ildən həkimdir; endokrinologiya, diabetologiya və pediatrik endokrinologiya üzrə ixtisaslaşıb.
Həkim haqqında ətraflıBaku Medical Plaza — M.Rəfili və R.Behbudov küçələrinin kəsişdiyi 389-cu məhəllə, Nəsimi rayonu, Bakı.
